Jaap Haartsen: de Nederlander die Bluetooth uitvond

Bluetooth is een van de meest gebruikte draadloze technologieën ter wereld, en de uitvinder ervan is een Nederlander: Jaap Haartsen uit Hardenberg. Hij ontwikkelde de technologie in 1994, werkte zijn hele carrière in de wereld van draadloze communicatie en werd uiteindelijk opgenomen in een van de meest prestigieuze uitvindershallen ter wereld.

Hoe Bluetooth ontstond bij Ericsson

In 1994 werkte Jaap Haartsen bij het Zweedse Ericsson, een bedrijf met ook een vestiging in Emmen. Samen met collega Sven Mattisson schetste hij in 1995 het skelet voor wat Bluetooth zou worden. De werktitel van het project was al meteen Bluetooth, een verwijzing naar de Vikingenkoning Harald Blauwtand.

De technologie was bedoeld om apparaten draadloos met elkaar te laten communiceren over korte afstanden. Haartsen is al ruim 25 jaar betrokken geweest bij de verdere ontwikkeling van deze draadloze verbinding. Zijn werk bij Ericsson legde de technische basis voor wat later wereldwijd werd uitgerold.

In 2000 werd Bluetooth voor het eerst toegepast op mobiele telefoons. Een jaar later volgden laptops en car kits. Anno 2015 draaiden wereldwijd bijna drie miljard apparaten op een Bluetooth-verbinding, een getal dat sindsdien alleen maar verder is gegroeid.

De uitvinding leverde Haartsen geen miljoenen op

Wie verwacht dat de uitvinder van zo’n alomtegenwoordige technologie schatrijk is geworden, heeft het mis. De financiële opbrengsten van Bluetooth gingen naar Ericsson, het bedrijf waarvoor Haartsen werkte op het moment van de uitvinding. Haartsen heeft wel het patent op zijn naam staan, maar de commerciële vruchten ervan kwamen elders terecht.

Dit is geen uitzondering in de wereld van technologische uitvindingen. Veel uitvindingen worden gedaan in opdracht of op kosten van een werkgever, waardoor de intellectuele eigendomsrechten en de bijbehorende inkomsten naar dat bedrijf vloeien. Bij Managementkoers zien we dit patroon vaker bij baanbrekende innovaties die binnen grote organisaties tot stand kwamen.

Een carrière die draait om draadloze communicatie

Na zijn jaren bij Ericsson in Zweden keerde Haartsen in 1999 terug naar Nederland. Van 2003 tot 2006 werkte hij opnieuw in Zweden, waarna hij via SonyEricsson eind 2006 terugkwam naar Emmen. Zijn loopbaan laat een duidelijk patroon zien: hij bleef steeds dicht bij de draadloze technologie die hij zelf had helpen vormgeven.

In 2009 richtten Haartsen en Uildriks samen het bedrijf Tonalite op. Dat bedrijf werd in 2012 overgenomen door de Amerikaanse multinational Plantronics. Na de overname bleef Haartsen actief: hij werd senior expert Wireless Systems bij Plantronics in Emmen en vervulde tegelijkertijd de rol van Chief Technical Officer bij een eigen bedrijf.

Erkenning: de National Inventors Hall of Fame

Op 12 mei 2015 werd Jaap Haartsen opgenomen in de Amerikaanse National Inventors Hall of Fame, tijdens een ceremonie in Washington. Deze erkenning plaatst hem in het gezelschap van de meest invloedrijke uitvinders ter wereld. Het is een van de hoogste onderscheidingen die een uitvinder kan ontvangen.

De nominatie voor deze hal was niet de eerste keer dat zijn werk internationaal werd erkend. Al in 2012 nomineerde het Europees Octrooibureau hem voor een European Inventor Award. Beide nominaties onderstrepen dat zijn bijdrage aan draadloze communicatie ver buiten de Nederlandse grenzen wordt gezien en gewaardeerd.

Haartsen is daarmee een van de weinige Nederlanders die in de Amerikaanse Hall of Fame zijn opgenomen, naast uitvinders uit landen die van oudsher worden gezien als technologische grootmachten. Dat een uitvinding met zo’n mondiale impact werd gedaan door iemand uit Hardenberg, en grotendeels in Emmen werd ontwikkeld, maakt zijn verhaal opvallend.

Wat maakt Bluetooth zo duurzaam als technologie

Bluetooth is niet zomaar een kortetermijnsucces gebleken. De technologie werd in 2000 geïntroduceerd op mobiele telefoons en breidde zich daarna razendsnel uit naar andere apparatuur. De kracht zit in de combinatie van laag energieverbruik, brede compatibiliteit en eenvoudige koppeling tussen apparaten.

Bij Managementkoers valt op dat technologieën die zo diep in alledaagse producten zijn ingebakken zelden nog worden herleid tot één persoon. Bluetooth is daarop een uitzondering: er is een naam, een jaar en een plek aan verbonden. Haartsen vond het uit in 1994, bij Ericsson, en de naam verwijst nog altijd naar dezelfde Vikingenkoning die hij in dat jaar koos als werktitel.

Dat bijna drie miljard apparaten in 2015 al gebruikmaakten van zijn uitvinding, terwijl hij zelf geen miljoenen heeft verdiend aan de technologie, maakt zijn verhaal tegelijk imposant en nuchter. De erkenning die hij alsnog ontving, via de Hall of Fame en de Europese nominatie, geeft zijn loopbaan een slotakkoord dat past bij de omvang van zijn bijdrage.

Foto van Thomas Verhoef
Thomas Verhoef

Thomas Verhoef schrijft over ondernemen, van de eerste stappen als zelfstandige tot het laten groeien van een bedrijf. Hij heeft een nuchtere kijk op wat in de praktijk werkt en vertaalt onderwerpen als administratie, financiering en strategie naar heldere uitleg waar ondernemers direct iets mee kunnen.

Ook interessant