Word heeft een ingebouwde tool waarmee je in minder dan tien minuten een werkend organogram op papier zet. De SmartArt-functie genereert automatisch verbindingslijnen, past de uitlijning aan en schaalt vormen mee wanneer je tekst toevoegt. Je hoeft niets handmatig te tekenen.
SmartArt starten en de juiste hiërarchie kiezen
Ga naar het tabblad Invoegen en klik op SmartArt. Er opent een venster met meerdere categorieën. Kies links de categorie Hiërarchie. Je ziet dan een rij met verschillende lay-outs, elk met een korte beschrijving aan de rechterkant.
De meest gebruikte opties zijn:
- Organisatieschema: standaardindeling met directe rapportagelijnen, geschikt voor vrijwel elke bedrijfsstructuur
- Gelabeld hiërarchieschema: voegt ruimte toe voor een korte omschrijving onder elke naam
- Horizontaal organisatieschema: tekent de structuur van links naar rechts in plaats van van boven naar beneden
- Organisatieschema met halve cirkel: visueel afwijkend, nuttig voor presentaties maar minder geschikt als werkdocument
Kies voor een standaard bedrijfsoverzicht vrijwel altijd de eerste optie. Klik op OK en Word plaatst het diagram op de pagina, inclusief een tekstvenster aan de linkerkant.
Tekst invoeren via het tekstvak of direct in de vormen
Je voert namen en functies op twee manieren in. Via het tekstvenster links werk je snel: elke regel komt overeen met één vorm in het diagram. Inspringing bepaalt de hiërarchische positie. Een regel zonder inspringing is een niveau hoger dan een ingesprongen regel eronder.
Klikken in een vorm op de tekening zelf werkt ook, maar is bij grotere schema’s omslachtiger. Gebruik het tekstvenster voor de initiële invoer en klik daarna rechtstreeks in de vormen om kleine aanpassingen te maken. Zet per vorm de naam op de eerste regel en de functietitel op de tweede, gescheiden door Enter.
Vormen toevoegen en de hiërarchie aanpassen
Rechtsklikken op een bestaande vorm is de juiste methode om nieuwe posities toe te voegen. Zo behoudt Word de hiërarchische context en weet het programma of de nieuwe vorm een ondergeschikte, een collega of een assistent moet worden.
De keuzes na rechtsklikken zijn:
- Vorm eronder toevoegen: voegt een directe ondergeschikte toe
- Vorm erboven toevoegen: plaatst een nieuwe laag boven de geselecteerde vorm
- Vorm ervoor/erna toevoegen: voegt een collega toe op hetzelfde niveau
- Assistent toevoegen: plaatst een vorm aan de zijkant met een gebogen lijn, standaard voor stafafuncties
Verwijderen doe je door een vorm te selecteren en op Delete te drukken. Alle onderliggende vormen schuiven automatisch op.
Opmaak aanpassen zonder alles handmatig te doen
Selecteer het hele diagram en ga naar het tabblad SmartArt-ontwerp dat verschijnt zodra je op het schema klikt. Hier vind je twee snelle aanpassingen die het meeste verschil maken.
Via Kleuren wijzigen pas je het kleurenschema in één klik toe op alle vormen tegelijk. Via SmartArt-stijlen wissel je tussen platte en driedimensionale weergaven. Kies voor zakelijke documenten een platte stijl, die oogt professioneler in print en op scherm.
Wil je één specifieke afdeling of functie visueel uitlichten, selecteer dan alleen die vorm en verander de opvulkleur via Start, Vormopvulling. Gebruik dit spaarzaam, anders verliest de kleur zijn signaalwaarde.
Formaat en paginaindeling aanpassen voor een duidelijk resultaat
Grote organogrammen passen vaak niet op een staande A4. Wissel via Indeling, Afdrukstand naar liggend formaat. Dat geeft direct meer breedte en voorkomt dat de onderste niveaus van de pagina vallen.
Sleep het diagram aan de hoeken om het te schalen. Word herschaalt dan alle vormen en tekst proportioneel mee. Zit de tekst in vormen te krap, vergroot dan het diagram liever dan het lettertype te verkleinen: onder de 8 punten wordt tekst onleesbaar bij afdruk.
Bij Managementkoers zien we dat veel mensen de paginamarges ook aanpassen om meer ruimte te krijgen. Ga naar Indeling, Marges, Smal om de marges terug te brengen naar 1,27 centimeter aan alle kanten. Dat levert op een liggende A4 genoeg ruimte op voor een organogram met vier tot vijf niveaus.
Wanneer Word niet meer volstaat
Word werkt goed voor schema’s tot ongeveer dertig vormen. Daarboven wordt het diagram onoverzichtelijk en raken verbindingslijnen door elkaar. Grotere structuren zijn beter af in een tool die specifiek voor dit doel is gebouwd.
Alternatieven die verder gaan dan Word:
- Microsoft Visio: nauw verwant aan Word, ondersteunt importeren van Excel-lijsten en automatisch genereren van het schema
- Lucidchart: browsergebaseerd, werkt samen met meerdere personen tegelijk en exporteert naar PNG, PDF en Visio-formaat
- draw.io: gratis en zonder account bruikbaar, opslaan kan in Google Drive of lokaal
- PowerPoint: bevat dezelfde SmartArt-functie als Word, maar is eenvoudiger te schalen voor presentaties
Voor een intern overzicht dat je één keer opmaakt en weinig aanpast, volstaat Word prima. Moet het organogram regelmatig worden bijgewerkt of gedeeld met meerdere redacteuren, dan betaalt een gespecialiseerde tool zichzelf snel terug in tijd.
Opslaan en delen
Sla het bestand eerst op als .docx zodat je het later nog kunt bewerken. Exporteer daarna een PDF-versie via Bestand, Exporteren, PDF/XPS-document maken. Een PDF voorkomt dat lettertypen verschuiven of vormen verspringen op een computer met andere Word-instellingen.
Bij Managementkoers adviseren we altijd om voor definitieve versies een PDF te sturen, ook als de ontvanger Word heeft. Zo ziet het organogram er bij iedereen hetzelfde uit, ongeacht het besturingssysteem of de schermresolutie.


